Warszawa Mówi o Powstaniu Warszawskim

Właśnie skończył się siódmy sezon videocastu Miasta Stołecznego Warszawy. Przed przypadającą w sobotę 82. rocznicą wybuchu Powstania Warszawskiego warto zwrócić uwagę na trzy odcinki dotyczące tego tematu.

Powstanie jest dla Warszawiaków wiecznie żywe, można je oglądać z różnych perspektyw i wciąż odkrywać nowe aspekty. Takim odkryciem była dla mnie rozmowa z Agnieszką Cubałą, autorką książek historycznych „Kobiety 44”, „Dzieci 44”, „Młodzi 44”, „Zwyczajni 44”. Moja rozmówczyni udowodniła, że Powstanie widziane oczami kobiet wygląda inaczej – mniej tam bohaterstwa na barykadach, a więcej kolorów, zapachów i życia codziennego, które toczyło się przecież przez tamte 63 dni – mówi prowadzący rozmowy Kamil Dąbrowa, wicedyrektor Biura Marketingu Miasta.

Agnieszka Cubała i jej „HERstoria Powstania Warszawskiego”

Autorka o powstańczej codzienności: – Kiedy słuchamy wspomnień kobiet z Powstania Warszawskiego, nagle okazuje się, że bohaterstwem było nie tylko zdobywanie budynków czy odpieranie ataków. Bohaterstwem było także znalezienie garści zboża, z którego można było ugotować tak zwaną zupę-plujkę. To są historie o matkach, siostrach i sanitariuszkach, które każdego dnia musiały odpowiedzieć na pytanie, jak nakarmić głodnych ludzi. Dzięki takim relacjom widzimy Powstanie z perspektywy codziennej walki o życie.

Rozmówczyni podejmuje też temat dramatu kobiet na Zieleniaku: – Zieleniak powinien nam się przede wszystkim kojarzyć z ogromną krzywdą kobiet, z masowymi gwałtami, które były dokonywane w sposób bestialski. Przede wszystkim na młodych kobietach, na nastolatkach, ale również na dzieciach. To było również dokonywanie gwałtu na oczach innych. To było upokarzanie kobiet, ale też upokarzanie ich mężczyzn. Te historie były bardzo poruszające. Napisałam w książce „Kobiety 44” rozdział „Porwana sukienka” właśnie poświęcony tym kobietom – mówi Agnieszka Cubała.

Straszne jest, że o Zieleniaku się w ogóle nie mówiło. Bo to jest temat niewygodny, trudny. Nie można się nim pochwalić. To nie jest temat, któremu stawia się pomnik.

Opowiada także o walczących dzieciach: – Bardzo porusza mnie historia chłopca o pseudonimie „Torba”. Gdy Powstańcy zapytali go, co nosi w tej torbie, odpowiedział, że ma tam cały swój świat. Zdjęcie ojca, który zginął podczas walki wcześniej, różaniec matki, która zginęła w czasie powstania i lalkę siostry. A po chwili powiedział do nich: „Mam jeszcze was”, bo oni stali się jego nową rodziną. W jednej krótkiej scenie zawiera się dramat tysięcy dzieci, którym wojna odebrała wszystko.

Życie w przededniu Powstania i odbudowa miasta

W poprzednich sezonach podcastu znalazły się dwie inne „powstańcze” rozmowy. Dyrektor Muzeum Powstania Warszawskiego Jan Ołdakowski opowiadał o życiu Warszawy przed Powstaniem i entuzjazmie mieszkańców wolnych od niemieckiego terroru przez kilka, kilkanaście dni.

Każda kolejna rocznica Powstania Warszawskiego jest okazją, by spojrzeć na tamte wydarzenia z nowej perspektywy. Dziś nie chodzi już tylko o upamiętnienie bohaterów, ale również o zrozumienie, jak wielki wpływ miały ich decyzje i doświadczenia na tożsamość współczesnej Warszawy. Dzięki temu historia staje się czymś więcej niż wspomnieniem – staje się częścią naszego codziennego życia – mówił Jan Ołdakowski.

Z kolei Grzegorz Piątek, historyk architektury, opowiadał, jaką szansę widzieli ówcześni urbaniści w odbudowie. Przedwojenna Warszawa była bowiem miastem ciasno zabudowanym i niemal całkowicie pozbawionym zieleni.

Paradoks Powstania Warszawskiego polega na tym, że jego konsekwencją była nie tylko katastrofa miasta, ale również otwarcie przestrzeni do myślenia o Warszawie od nowa. Po 1945 roku architekci i urbaniści stanęli nie tylko przed pytaniem, jak odbudować zniszczoną stolicę, ale też jak naprawić błędy miasta odziedziczonego po XIX wieku. Odbudowa była więc jednocześnie aktem ratowania i projektowania przyszłości. Była próbą zachowania ciągłości miasta, odtworzenia jego symboli i udowodnienia, że mimo ogromu strat Warszawa nadal pozostaje sobą – mówił Grzegorz Piątek.

Gdzie posłuchać jak „Warszawa Mówi”?

Najnowsze odcinki videocastu „Warszawa Mówi”, a także wcześniejsze rozmowy są dostępne:

na miejskiej stronie internetowej,

na miejskim kanale YouTube @miastostolecznewarszawa,

na platformach streamingowych Spotify i Apple Podcast.